W zbiorach muzeum znajduje się archiwalny portret Kazimierza Kopki, mieszkańca Radzymina oraz żołnierza I Korpusu Ułanów. Eksponat ten upamiętnia lokalnych bohaterów walczących o niepodległość Polski i stanowi cenny element naszej ekspozycji poświęconej historii regionu oraz tradycjom oręża polskiego.
Poległ 15 sierpnia 1920 w Mostkach Wólczyńskich pod Radzyminem, w czasie Bitwy Warszawskiej, prowadząc do ataku I batalion 28 pułku Strzelców Kaniowskich. Wg innej wersji zginął pod Wólką Radzymińską.
Rodziny nie założył. Był autorem wierszy lirycznych.
Pośmiertnie odznaczony został Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari oraz awansowany na kapitana. Pochowany na Starym Cmentarz w Łodzi, w grobowcu z sylwetką rycerza w zbroi husarskiej, wykonanym przez Wacława Konopkę, a ufundowanym przez łódzkie społeczeństwo.
Pogrzeb kapitana Stefana Pogonowskiego w Łodzi w 1920 roku przerodził się w wielką manifestację patriotyczną. Monumentalny grobowiec na Starym Cmentarzu przy ul. Ogrodowej – przedstawiający naturalnej wielkości postać husarza opierającego się o cokół – nosi wymowną dedykację: „Łodzianinowi – Łodzianie”. Nocne uderzenie jego batalionu w rejonie Wólki Radzymińskiej uważa się za przełomowy moment Bitwy Warszawskiej, który przełamał impas odwrotu sił polskich. Pamięć o nim przetrwała nie tylko w łódzkiej przestrzeni miejskiej (gdzie jego imieniem nazwano jedną z ulic), ale także w literaturze – jego heroiczny czyn sławił m.in. Kornel Makuszyński w wierszu opublikowanym w 1920 roku na łamach gazety „Rzeczpospolita”, pisząc o nim jako o „Jasnym rycerzu”.
O, Narodzie mój! pioruny
Na swą harfę nieśmiertelną
Jak ogniste zawiąż struny
I zaśpiewaj pieśń weselną!
…………………………..
I zanim wysławisz wodze,
Śpiewaj owym, co umarli,
Co się na warszawskiej drodze
Sercem w glinę ziemi wżarli,
Wczepili się pazurami,
I krzyczeli w głos oczyma:
Jezu, zmiłuj się nad nami!
I sercem strasznem olbrzyma
I rozpaczą i szaleństwem,
I widzącym krwawo mózgiem
Jak kulą bili przekleństwem,
A jak fala, co się wełni
Szalem pian i krwawym bluzgiem,
W wał wydęci—przystanęli,
Aż się stali śmierci pełni…
I ostatnim oczu błyskiem,
Ponad śmiertelnem urwiskiem,
Jako stróżowie anieli,
Przez źrenic opary krwawe
Cud swój ujrzeli—Warszawę!
Niech pieśń twoja o nich będzie,
Jako kielich, co krwią przelań:
Oto przed niebieskie sędzię
Święty wiedzie ich kapelan —
A przed tron ich wiedzie boski,
Jasny rycerz – Pogonowski.
Kornel Makuszyński
Ks. Major Ignacy Skorupka poległ 14 Sierpnia 1920 r. Podczas ataku 236 Pułku Piechoty na stanowiska gen. Chachaniana. Kiedy jeden z żołnierzy Polskich upadł trafiony kulą, KS Skorupka udzielał mu pomocy, lub ostatniego namaszczenia. W tym momencie w czoło księdza trafił pocisk ekrazytowy (amunicja wypełniona ekrazytem czyli materiałem wybuchowym na bazie kwasu pikrynowego stosowana była wówczas w artylerii lub granatach, co tłumaczy śmiertelny charakter obrażeń). Pogrzeb Ks. Skorupki odbył się 17 sierpnia na Powązkach wojskowych i przerodził się w manifestacje patriotyczną. Gen. Józef Haller udekorował trumnę krzyżem srebrnym orderu Virtuti Militari.
Śmierć ks. Ignacego Skorupki miała miejsce w bitwie pod Ossowem, która była jednym z przełomowych momentów Bitwy Warszawskiej. Jego postawa stała się jednym z najważniejszych symboli walki w 1920 roku.
To jest reprodukcja malarstwa olejnego przedstawiającego Józefa Piłsudskiego w pełnym umundurowaniu, w formacie portretu całopostaciowego.
Marszałek Józef Piłsudski, z charakterystycznymi sumiastymi wąsami i włosami zaczesanymi do tyłu, o stanowczym wyrazie twarzy. Ubrany jest w jasnoniebieski, mundurowy mundur wojskowy. Na mundure widoczna jest szeroka, jasnoniebieska szarfa orderowa, na której zawieszone są ordery, w tym Krzyż Orderu Wojennego Virtuti Militari, Krzyż Walecznych oraz Gwiazda Orderu Odrodzenia Polski widoczna pod kieszenią. W lewej ręce trzyma mace (buławę marszałkowską), a prawą opiera na szabli w pochwie, która stoi na ziemi.
W lewym dolnym rogu obrazu znajduje się wyraźny podpis artysty: Marian Kołodziej.
Józef Kowalski Urodził się 2 lutego 1900 we wsi Wicyń (obecnie Smerekiwka, Ukraina) jako syn Wawrzyńca (1872–1932) i Heleny (1881–1936) Kowalskich. Krótko był strzelcem w armii austro-węgierskiej (wrzesień – listopad 1918). Od lutego 1919 żołnierz wojska polskiego. W 1920, w trakcie wojny polsko-bolszewickiej, walczył w 22 Pułku Ułanów Podkarpackich. Brał udział w Bitwie pod Komarowem niedaleko Zamościa, gdzie 31 sierpnia 1920 polska kawaleria rozbiła trzon sił Konarmii Budionnego. Konfrontacja ta była największym starciem konnicy w wojnie polsko-bolszewickiej i ostatnią wielką bitwą kawaleryjską w historii Europy.
Po wojnie ukończył kurs kawaleryjski w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. Po jego ukończeniu zrezygnował z kariery wojskowej i powrócił do pracy na roli. Zmobilizowany w sierpniu 1939 r. do oddziału artylerii, brał udział w wojnie obronnej, a po rozbiciu jego pułku dostał się do niewoli. II wojnę światową spędził w niemieckim obozie pracy, skąd udało mu się uciec ze współwięźniem. Po zakończeniu wojny osiedlił się w Przemysławiu pod Krzeszycami. Tam pochował swoich najbliższych. Do 1993 prowadził gospodarstwo rolne. Gdy stan jego zdrowia się pogorszył, przekazał ziemię Skarbowi Państwa i 9 grudnia 1994 zamieszkał w Domu Pomocy Społecznej w Tursku. W dniu swoich 110. urodzin został uhonorowany Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Tego samego roku został mu nadany uchwałą Rady Miejskiej tytuł Honorowego Obywatela Radzymina.
Decyzją ministra obrony narodowej Tomasza Siemoniaka z 15 lutego 2012 Józef Kowalski został awansowany do stopnia kapitana Wojska Polskiego.
16 sierpnia 2012, dzień po 92. rocznicy Bitwy Warszawskiej, nadano mu tytuł honorowego obywatela Wołomina.
4 kwietnia 2013, Józefa Kowalskiego odwiedziła delegacja z Radzymina, podczas której otrzymał od gości okolicznościowy list oraz certyfikat nadający mu członkostwo w Stowarzyszeniu Miłośników Miasta Radzymin i Bitwy Warszawskiej 1920 roku, a sam przekazał prezesowi, Pawłowi Kozakiewiczowi symboliczne prawo do kultywowania pamięci o wydarzeniach z 1920 roku, w ramach czego przekazał na jego ręce ułańską szablę. 9 czerwca 2013 w Radzyminie przy Sanktuarium św. Jana Pawła II odbył się I Piknik Kawaleryjski im. kpt. Józefa Kowalskiego.
Zmarł 7 grudnia 2013, w wieku 113 lat. 11 grudnia 2013 pochowany został na cmentarzu w Krzeszycach.
Dar Małgorzaty Dyniewicz z 2013 roku.
Dar z 2013 roku Pawła Kozakiewicza i Janusza Śledzia ze Stowarzyszenia Miłośników Radzymina i Bitwy Warszawskiej 1920.
Dar o. Krzysztofa Wieliczko, administratora Watykańskiej Fundacji Jana Pawła II z 2014 roku.
Dar Zbigniewa Piotrowskiego, burmistrza Radzymina.
„Radzymir 1920”, mosiądz złocony 24-k, śr. 3,8 cm, nr inw. SJP-N 1/1
„Radzymir 40”, srebro, pr. 500, śr. 3,2 cm, nr inw. SJP-N 1/2
Dar Krystyny i Piotra Sobczaków z 2012 roku.
Portret wykonany na podstawie charakterystycznego zdjęcia z wizyty Jana Pawła II w Radzyminie 13 czerwca 1999 roku na „Cmentarzu Poległych 1920 roku, kiedy to Papież uchwycony jest podczas krótkiej modlitwy na klęczniku, na którym ułożone były chabry. Na płaskorzeźbie Jan Paweł II ujęty w popiersiu, ze złożonymi rękami, pochylony nad bukietem kwiatów.
Płaskorzeźba powstała z okazji 10. rocznicy wizyty Ojca św. w Radzyminie.
Jack Gbur przygotował ów portret z myślą o przekazaniu go kościołowi w Cleveland, ale ostatecznie przekazał go jako dar dla Ojca św. przy okazji wizyty apostolskiej w Filadelfii (USA) 3 października 1979.
Papież ujęty w półpostaci, ubrany w ornat, paliusz i mitrę, w lewej ręce trzyma pastorał, a prawą wznosi w geście błogosławieństwa.
Na dole przy lewej krawędzi podpis autora: JACK GBUR. Autor, urodzony 10 czerwca 1909 roku na farmie w Ohio w USA, pochodzi z wielodzietnej rodziny ukraińskich emigrantów.
Jan Paweł II ujęty w popiersiu. Papież prawą rękę ma uniesioną w geście pozdrowienia, a w lewej ręce trzyma pastorał, ubrany jest w ornat oraz paliusz, na głowie ma infułę.
Portret św. Maksymiliana Marii Kolbe ujęty w popiersiu. Po lewej widoczny fragment ogrodzenia z obozu Auschwitz, w którym o. Kolbe oddał życie za współwięźnia skazanego na śmierć głodową. Zmarł 14 sierpnia 1941 roku dobity zastrzykiem fenolu.
Jan Paweł II beatyfikował o. Kolbe 10 października 1982 roku jako męczennika.